without stone

- kamień budowlany a building stone

- dom/podmurówka z kamienia a stone house/foundation

- posąg wykuty w kamieniu a figure carved in stone

- ulica brukowana kamieniami a street paved with stone(s)

- usiąść na przydrożnym kamieniu to sit on a rock by the road

- zmarznięty a. zmrożony na kamień frozen (rock) solid

- kamień (pół)szlachetny a (semi-)precious stone

- kamień syntetyczny a synthetic gemstone

- kamień sztuczny a. czeski a fake gemstone

- broszka wysadzana drogimi kamieniami a brooch set with precious stones

- zegarek na siedemnastu kamieniach a 17-jewel wristwatch

- kamienie nerkowe kidney stones; renal calculi spec.

- kamień żółciowy a gallstone

- usunąć kamień nazębny to remove tartar, to scrape and polish sb’s teeth

- kamień kotłowy (lime)scale

- usunąć kamień kotłowy to descale a boiler

- □ siny kamień Chem. copper sulphate

- kamień ałunowy Miner. alum rock a. stone, alunite

- kamień ciosowy a. ciosany Geol. freestone

- kamień filozoficzny philosopher’s stone także przen.

- kamień hutniczy a. miedziowy Chem. copper matte

- kamień litograficzny Druk. lithographic (lime)stone

- kamień nagrobny gravestone, tombstone

- kamień milowy Miary milestone; przen. landmark, milestone

- kamień pamiątkowy commemorative stone

- kamień piekielny Chem., Farm. silver nitrate; lunar caustic daw.

- kamień probierczy Miner. touchstone; przen. litmus test przen.

- kamień szlifierski grindstone

- kamień węgielny Budow. (narożny) cornerstone; (pierwszy) foundation stone także przen.

■ kamień by się poruszył a. wzruszył it would make a dead man a. a stone cry

- kamień młyński (ciężar) millstone (round one’s neck)

- ciężki jak kamień (as) heavy as a stone

- twardy jak kamień (o chlebie) (as) hard as a rock; (o człowieku) (as) hard as nails

- ciążyć a. kłaść się a. leżeć komuś kamieniem na sercu to weigh on sb’s mind

- kamień na kamieniu nie został no stone was left unturned

- kamień spadł mu/mi z serca it was a load a. weight off his/my mind

- zdjąć komuś kamień z serca to take a weight off sb’s mind

- bodaj się tacy na kamieniu rodzili there should be more people like you/her/him/them (in the world)

- być komuś kamieniem u szyi to be a millstone (a)round sb’s neck

- (nie) być z kamienia pot. (not) to be made (out) of stone, (not) to be a machine

- być a. stać się kamieniem obrazy dla kogoś to cause sb offence

- gryźć kamienie pot. to go hungry

- robota idzie jak z kamienia it’s hard a. uphill work

- kląć w żywy kamień a. w żywe kamienie to turn the air blue, to curse a. swear like a sailor

- rzucić w kogoś a. na kogoś kamieniem książk. to cast the first stone at sb

- przesiadywać a. siedzieć gdzieś kamieniem to hang around somewhere

- przesiadywać a. siedzieć nad czymś kamieniem to be totally absorbed a. wrapped up in sth

- spać jak kamień a. kamieniem to sleep like a log

- przepaść a. zniknąć jak kamień w wodę to vanish without a trace, to vanish into thin air, to sink like a stone

- gładko otynkowane ściany smoothly plastered walls

- gładko wypolerowany kamyk a smoothly polished stone, a stone polished smooth

- gładko oheblowane deski smoothly planed boards, boards planed to a smooth finish

- gładko ogolony mężczyzna a clean-shaven man

- wszystko gładko poszło everything went smoothly

- gładko coś przełknąć to accept sth without protest; to swallow sth without a peep (of protest) pot.

- wyrażać się gładko to express oneself elegantly

* * *

pl. ocz- Nom. -y Gen. -u Ins. - ami l. - yma

1. ( narząd wzroku) eye, optic (arch.); piwne/brązowe/niebieskie oczy hazel/brown/blue eyes; podbite oko black eye, shiner, mouse; bystre oko sharp l. keen eye; mieć bystre oko be sharp l. keen eyed l. eyesighted; zaczerwienione oko reddish eye; kocie oczy ( na drodze) cat's eyes; kocie oko min. cat's eye; tygrysie oko min. tiger's eye; dno oka anat. eyegrounds, fundus of the eye; oko cyklonu meteor. bull's eye, the eye of the storm; sokole oko eagle eye; maślane oczy filmy eyes; wprawne oko practiced eye; w mgnieniu oka in a blink of an eye, in a twinkling, in a flash l. crack; na pierwszy rzut oka at first glance; coś widać na pierwszy rzut oka sth can be seen at first glance; bez zmrużenia oka without batting an eye; na moich oczach before l. under my eyes, in front of my very eyes; słabnąć l. niknąć w oczach ( o człowieku) be fading away, be wasting away; ale masz oko! good eye!; cieszący oko easy on the eye; cieszyć oko please the eye; klapki na oczach blinders, tunnel vision; klapki na oczy ( konia) blinders; Br. blinkers; w moich oczach to jest nic niewarte it's not worth a penny in my eyes l. to my mind; z zamkniętymi oczami with one's eyes closed; pożerać kogoś oczami devour sb with one's eyes; patrzeć na coś krzywym okiem frown upon sth, look askance at sth; być komuś solą w oku be a thorn in sb's side l. flesh, be the stone in sb's shoe; (szkolić się) pod okiem instruktora (train) under the supervision of the instructor; ciemno, choć oko wykol the night is inky black; rzucać się w oczy stick out a mile, stick out like a sore thumb; spędza mi to sen z oczu I can't get it out of my mind; czytam w twoich oczach, że... I can see l. read it in your eyes that...; dobrze ci z oczu patrzy you have a kind look in your eyes; iść, gdzie oczy poniosą go and never look back, walk and don't look back; jak okiem sięgnąć as far as the eye can see; mieć oczy wokół głowy have eyes at the back of one's head; zrobiło mi się ciemno przed oczami I was seeing spots before my eyes; mam to na oku I'm keeping a (sharp) eye on it; mieć coś na oku (np. o pracy) set sights on sth; mam babcię ciągle przed oczyma I can still see grandma before my eyes; miej oczy i uszy otwarte! keep your eyes and ears open!; powiedzieć l. wygarnąć komuś prawdę w oczy tell sb the truth to his/her face, speak the truth to sb's face; wspominać kogoś/coś z łezką w oku think softly l. affectionately l. nostalgically about sb/sth, think about sb/sth with affection; mydlić komuś oczy pull the wool over sb's eyes, throw dust in sb's eyes; nawet nie mrugnął okiem he didn't flicker an eyelid; nie mogłem od niej oderwać oczu I couldn't take my eyes off her; nie mogę spojrzeć jej w oczy I can't look her in the eye/face; mieć oko na coś keep one's eyes open l. peeled l. skinned for sth; nie spuszczaj z oka dzieci keep your eye on the children, keep a close eye l. watch on the children; podbić komuś oko give sb a black eye l. a shiner; własnym oczom nie wierzę! I can't believe my eyes!; nie zmrużyłem oka I didn't sleep a wink; otworzyć szeroko oczy open one's eyes wide; widzieć kątem oka see sth out of the corner of one's eye; strzec kogoś/czegoś jak oka w głowie keep a close eye on sb/sth; rzut oka na coś glimpse at sth; kiedy ty wreszcie przejrzysz na oczy? when will you finally take the blinds off?; przewracać oczami turn up l. roll one's eyes; robić do kogoś perskie oko give sb the eye, give sb a glad eye, make eyes at sb; kłamać w żywe oczy lie through one's teeth, lie in one's throat; na piękne oczy on trust; w cztery oczy in private; rozmawiać z kimś w cztery oczy talk heart to heart to sb, talk eye to eye; rzuć na to okiem have l. take a look l. glance at it, please; cast an eye over it, please; gołym okiem with the naked eye; stanąć z kimś oko w oko stand face to face with sb, confront sb eyeball to eyeball; stracić kogoś z oczu lose sight of sb; spuścić oczy lower one's eyes, cast one's eyes down; spojrzeć prawdzie w oczy face the truth; wake up and smell the coffee; see things for what they really are; świecić oczami za kogoś blush for sb, take the rap; widzieć coś gołym okiem see sth with the naked eye; widzieć coś na własne oczy see sth with one's own eyes; widzieć coś oczami duszy see sth in one's mind's eyes; wpaść komuś w oko catch sb's fancy l. eye, take l. tickle l. catch sb's fancy; zamknąć oczy close one's eyes, breathe one's last; przymykać na coś oczy turn a blind eye to sth; zejdź mi z oczu! get out of my sight!; oczy mi się kleją I have heavy eyes l. eyelids; pi razy oko sth in the neighborhood of, more or less; pasuje to jak pięść do oka it's like a square peg in a round hole; oczy wychodzą mu na wierzch ( ze zdziwienia) his eyes popped out; oko ci zbieleje it'll leave you open-mouthed; kruk krukowi oka nie wykole crows don't pick crows' eyes; dog does not eat dog; oko za oko, ząb za ząb an eye for an eye and a tooth for a tooth; pańskie oko konia tuczy the eye of the master does more work than both his hands; prawda w oczy kole the greater the truth, the greater the libel; strach ma wielkie oczy fear has big eyes; czego oko nie widzi, tego sercu nie żal what the eye doesn't see, the heart doesn't grieve over; what the eye sees not, the heart craves not.

2. pl. oka Gen. ok (= coś jak oko) eye; ( w rosole) eye; pawie oko peacock's eye, ocellus, eyespot.

3. ( w sieci rybackiej) mesh.

4. żegl. ( wachta) watch, lookout.

5. żegl. ( pętla na linie) eye-splice, loop.

* * *

ogni- Gen. -a

1. (= palenie się) fire; dolać oliwy do ognia add fuel to the flames; języki ognia tongues of fire; na wolnym ogniu kulin. on a low heat; nie igraj z ogniem! don't play with fire!; nie ma dymu bez ognia przen. there's no smoke without fire; ogień i woda przen. fire and water; słomiany ogień l. zapał short-lived enthusiasm; ściana ognia wall of fire; upiec dwie pieczenie na jednym ogniu przen. kill two birds with one stone; wpaść jak po ogień make a whirlwind visit.

2. (= pożar) fire; coś stoi w ogniu sth is in flames; łuna ognia glow; skoczyć dla kogoś w ogień go through fire and water for sb; ugasić ogień put out a fire; zaprószyć gdzieś ogień set sth on fire.

3. (= ognisko, stos) fire; ( ofiarny) pyre.

4. (= płomień) fire, flame; (zapalniczki, zapałki) light; masz ogień? pot. do you have a light?, got a light?; sztuczne ognie fireworks; zimne ognie sparklers.

5. (= strzały z broni) fire; być na linii ognia be in the line of fire; krzyżowy ogień pytań przen. cross-examination; ognia! wojsk. fire!; ogień artyleryjski shellfire; ogień armatni gunfire; ogień krzyżowy wojsk. crossfire; otworzyć ogień wojsk. open fire; przerwać ogień! wojsk. cease fire!

6. przen. (= namiętność, pasja) (gniewu, nienawiści, żądzy) fire, fervor.

7. przen. (= żar) heat.

8. przen. (= rumieniec) blush.

9. przen. (= łuna) glow.

- ulicą szło dwóch mężczyzn a. szli dwaj mężczyźni two men were walking down the street

- na stole leżały dwa jabłka there were two apples on the table

- kupiłem dwa/dwie I bought two of them

- za dzień lub dwa in a day or two

- zrobić coś dwa razy to do sth twice

- dwa razy większy/szybszy twice as big/fast

- służyć dwóm panom to serve two masters

- zrobili to we dwóch/zrobiły to we dwie (just) the two of them did it

- pracować za dwóch to do the work of two, to work like a horse a. dog

- jeść za dwóch to eat like a horse; [ciężarna] to be eating for two

- powiedzieć dwa słowa a. zdania o czymś to say a couple of words about sth

- wytłumaczyć coś w dwóch słowach a. zdaniach to explain sth briefly

- nie ma co do tego dwóch zdań there’s no doubt about it

- to bez dwóch zdań najlepszy samochód this is the best car without a doubt

- nie trzeba mu tego dwa razy powtarzać he doesn’t need to be asked twice

- to o dwa kroki stąd it’s just a stone’s throw away a. from here

- praca na dwa (niedostateczna) an f paper; (mierna) a D paper

■ dwa ognie dodgeball

- to proste jak dwa razy dwa cztery it’s as simple as two plus two

- języki ognia tongues of fire

- rozpalić/podsycić/zgasić ogień to make/feed/extinguish a. put out a fire

- dołożyć a. dorzucić do ognia to fuel/stoke a fire

- ogień ogarniał niemal całą wioskę the fire spread almost over the entire village

- spowodować a. zaprószyć ogień w czymś to set sth on fire, to set fire to sth

- szopa zajęła się ogniem the shed caught fire

- rozpalić ogień to light a. make a bonfire

- wieczorem siedliśmy dookoła ognia i śpiewaliśmy piosenki at night we sat around a bonfire and sang songs

- ognie fajerwerków flares of fireworks

- mówić/śpiewać z ogniem to speak/sing with passion

- na tę uwagę ogień uderzył jej na twarz the remark brought a blush to her face

- ogień leje się z nieba heat is beating down from the sky

- zamachowcy otworzyli ogień the assassins opened fire

- rozpocząć/przerwać ogień to open/cease fire

- być/znaleźć się w ogniu to be/come under fire

- na linii ognia in the line of fire

- ognia! fire!

- ogień krzyżowy crossfire

- dostać się w krzyżowy ogień to get caught in the crossfire

□ zimne ognie sparklers

- ogień zaporowy Wojsk. barrage

■ krzyżowy ogień pytań cross-examination

- wziąć kogoś w krzyżowy ogień pytań to cross-examine sb

- strzec się a. unikać kogoś jak ognia to avoid sb like the plague

- dać komuś ognia (wystrzelić) to fire away; (podpalić papierosa, cygaro) to give sb a light

- czy mógłby mi pan podać ognia? could you give me a light?

- dolać oliwy do ognia to add fuel to the fire a. flame, to make things worse

- gotować na wolnym ogniu to cook over low heat

- igrać z ogniem to play with fire, to skate on thin ice

- na pierwszy ogień (na początek) to start with

- na pierwszy ogień wyremontuje mieszkanie to start with, he’ll do up his flat

- iść a. posłać kogoś na pierwszy ogień to go send sb to the front line

- ogień i woda a. ogień z wodą (as different as) chalk and cheese, worlds a. poles apart

- pójść a. skoczyć za kimś w ogień to go through fire and water for sb

- słomiany ogień a ten-day wonder

- stanął w ogniu a. w ogniach his colour heightened

- upiec dwie pieczenie przy jednym ogniu to kill two birds with one stone

- wyciągać a. wyjmować dla kogoś/za kogoś kasztany z ognia to pull sb’s chestnuts out of the fire

- wziąć kogoś w dwa ognie to catch sb in a crossfire a. between two fires

- wzięty w dwa ognie, wyznał wszystko caught between two fires, he confessed everything

- nie ma dymu bez ognia przysł. there’s no smoke without fire, where there’s smoke, there’s fire przysł.

- robić coś tylko dla próżnej chwały to do sth only out of vanity

- nie przyszłam tu na próżną pogawędkę I didn’t come here to indulge in idle chatter

■ odejść/przyjść/wrócić z próżnymi rękami to leave/come/return empty-handed

- przelewanie z pustego w próżne (o debatach) idle talk

- z próżnego i Salomon nie naleje przysł. ≈ you can’t get blood from a stone a. turnip przysł.; you can’t make bricks without straw przysł.

- polskie/obce słowo a Polish/foreign word

- proste/banalne słowa simple/banal words

- słowa otuchy/skargi words of encouragement/complaint

- słowa prawdy the truth

- powiedzieć komuś kilka a. parę słów prawdy to tell sb a few home truths

- powiedzieć komuś kilka słów do słuchu to give sb a piece of one’s mind

- dobór słów the choice of words

- oszczędność słów economy of words

- znaczenie słowa the meaning of a word

- poznawać nowe słowa to learn new words

- brak mi słów, żeby wyrazić swoją wdzięczność/moje oburzenie I’m at a loss for words to express my gratitude/my outrage

- chwytać a. łapać kogoś za słowa to trip sb up

- starannie dobierać a. odmierzać słowa to choose one’s words very carefully

- połykać słowa to mumble

- nie przebierać w słowach to not mince one’s words

- opowiadać coś własnymi słowami to relate sth in one’s own words

- rozumieć się w pół słowa to understand one another instantly

- od słowa do słowa zgadało się, że chodziliśmy do tej samej szkoły one thing led to another and it turned out that we went to the same school

- przejść od słów do czynów to move from words to action

- czyny przemawiają głośnej niż słowa actions speak louder than words

- skończyło się na słowach it was just talk

- ująć coś w słowa to express sth in words

- wpaść komuś w słowo to interrupt sb in mid-sentence

- wepchnąć komuś słowa w gardło to make sb swallow their words

- słowa grzęzną mu/jej w gardle he/she chokes on words

- nie lubię wielkich słów I don’t like big talk

- w krótkich słowach a. w paru słowach podsumowała dyskusję she summed up the discussion briefly a. in a few words

- w liście nie było ani słowa o pieniądzach in the letter there was no mention of money

- wyszedł bez słowa he left without saying a word

- czy mogę zamienić z tobą kilka słów? may I have a word with you?

- pozwól na słowo come here, I’d like to have a word with you

- mam do ciebie słowo there’s something I’d like to tell you

- słowo mówione/drukowane/pisane the spoken/printed/written word

- żywe słowo live words

- mieć dar słowa to have the gift of the gab; to have kissed the blarney stone pot.

- mistrz słowa a master of words

- wolność słowa freedom of speech

- słowo wiążące Teatr a linking commentary

- dać/złamać słowo to give/break one’s word

- dotrzymać słowa to keep one’s word

- trzymać kogoś za słowo to take sb at his word

- ręczyć za coś słowem to swear by sth

- uwierzyć komuś na słowo to trust sb’s word

- „nikomu nie powiesz, słowo?” – „słowo” ‘you won’t tell anybody, promise?’ – ‘promise’

- być z kimś po słowie przest. to be engaged to sb

- zwrócić komuś słowo przest. to break the engagement

- słowo honoru! I swear!, I’m giving you my word of honour!

- obiecuję zwrócić tę książkę pod słowem honoru I promise on my honour to return this book

- ten guzik/ta półka trzyma się tylko na słowo honoru pot., przen. this button/shelf is hanging on by a prayer

- wierzę ci na słowo I’ll take your word for that

- słowo daję, widziałam go na własne oczy believe me, I saw him with my very own eyes

- no, słowo daję! nie przesadzaj! pot., iron. my foot! stop exaggerating!

- masz rację, święte słowa you’re right, wise words

- moje słowa puszczał mimo uszu he turned a deaf ear to what I said

- wspomnisz moje słowa mark my words!

- „muzyka i słowa…” ‘music and lyrics by…’

- muzyka do słów znanej poetki music to the words by a well-known poet

- w połowie piosenki zapomniałam słów in the middle of the song I forgot the lines

- □ słowo boże Relig. word of God

- słowo wstępne preface, foreword

■ usłyszeć od kogoś dobre słowo to hear a kind word from sb

- być spragnionym dobrego słowa to long for a kind word

- nie można złego słowa o nim powiedzieć you can’t praise him enough, you can’t find a bad word to say about him

- jednym słowem in a word

- ostatnie słowo skazańca a convict’s last words

- nie będę czekał dłużej niż miesiąc, to moje ostatnie słowo I will not wait longer than a month, that’s final

- czy to twoje ostatnie słowo (w tej sprawie)? is that your last word (on the matter)?

- ten artysta nie powiedział jeszcze swojego ostatniego słowa this artist hasn’t said his last word yet

- ostatnie słowo techniki the last word in technology

- powtórzyć coś słowo w słowo to repeat sth word for word a. verbatim

- słowo się rzekło, kobyłka u płotu przysł. you can’t go back on your word now